ગાંધીનગર, 20 ઓક્ટોબર 2026: ગુજરાત સરકાર ફળદ્રુપ ખેતીની જમીન પર સોલાર પેનલ સ્થાપવા અંગે નિયંત્રણ લાવવાની વિચારણા કરી રહી છે. રાજ્યના કૃષિ વિભાગના અભ્યાસમાં મધ્ય ગુજરાતના ચરોતર વિસ્તારમાં ખેડૂતો દ્વારા ખેતીની જમીન સોલાર ઊર્જા કંપનીઓને લાંબા ગાળા માટે ભાડે આપવાનો ટ્રેન્ડ વધતો હોવાનું સામે આવ્યું છે.
આણંદ અને વડોદરા જિલ્લામાં જમીન ભાડે આપવાનો ટ્રેન્ડ
ચરોતર વિસ્તારની જમીન ફળદ્રુપ હોવાથી અહીં સિંચાઈની સુવિધા અને એકથી વધુ પાક લેવાની પરંપરા છે. જોકે, ખેતીના વધતા ખર્ચ, પાકની અનિશ્ચિત આવક અને હવામાન સંબંધિત જોખમોને કારણે કેટલાક ખેડૂતો જમીન સોલાર પ્રોજેક્ટ માટે ભાડે આપવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, આણંદ અને વડોદરા જિલ્લામાં આ પ્રકારની વ્યવસ્થા વધતી જોવા મળી છે. સરકારને ચિંતા છે કે લાંબા સમય સુધી ફળદ્રુપ જમીન પર ખેતીને બદલે સોલાર પેનલ સ્થાપવામાં આવે તો ભવિષ્યમાં કૃષિ ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે.
ખેડૂતોને કેટલું ભાડું મળે છે?
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, સોલાર કંપનીઓ કેટલાક જમીનમાલિકોને પ્રતિ એકર વાર્ષિક આશરે ₹60,000થી ₹65,000 ભાડું આપે છે. કેટલાક કરારમાં 30 વર્ષનો સમયગાળો અને દર વર્ષે પાંચ ટકાનો વધારો પણ સામેલ હોય છે.
કેટલાક કરારોમાં જમીનમાલિકોને સોલાર પ્લાન્ટમાં દેખરેખ સંબંધિત કામ માટે દર મહિને આશરે ₹12,000નો પગાર મેળવવાની તક પણ હોય છે. ખેતીની આવકમાં અનિશ્ચિતતા હોય ત્યારે ભાડું અને નોકરીમાંથી મળતી આવક ખેડૂતો માટે આકર્ષક બની શકે છે.
લાંબા ગાળે કૃષિ ઉત્પાદન પર અસરની ચિંતા
કૃષિ વિભાગના અભ્યાસ મુજબ, ટૂંકા ગાળામાં ખેતી માટે ઉપલબ્ધ ફળદ્રુપ જમીન ઘટી શકે છે. લાંબા ગાળે જમીનના ઉપરના ફળદ્રુપ સ્તરની ગુણવત્તા અને અનાજ ઉત્પાદન પર અસર થવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ખેતીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે તો પશુઓ માટે મળતા પાકના અવશેષ અને અન્ય ચારા સામગ્રીની ઉપલબ્ધતા પણ ઘટી શકે છે. આથી પશુપાલન અને દૂધ ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા વ્યવસાયો પર પણ અસર થવાની ચિંતા છે.
શું સરકાર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકશે?
હાલના અહેવાલ મુજબ, સરકાર ફળદ્રુપ ખેતીની જમીન પર સોલાર પેનલ સ્થાપવા અંગે નીતિ લાવવાની વિચારણા કરી રહી છે. આને અંતિમ નીતિ અથવા લાગુ થઈ ગયેલો પ્રતિબંધ માનવો યોગ્ય નથી. સરકારનો અંતિમ નિર્ણય અને તેની શરતો જાહેર થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે કઈ જમીન પર અને કયા નિયમો હેઠળ સોલાર પ્રોજેક્ટ સ્થાપી શકાશે.
ગુજરાત માટે નવીનીકરણીય ઊર્જાનો વિકાસ અને કૃષિ જમીનનું સંરક્ષણ બંને મહત્વપૂર્ણ છે. નવી નીતિમાં આ બંને જરૂરિયાતો વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જળવાશે તેના પર ખેડૂતો, ઊર્જા કંપનીઓ અને કૃષિ ક્ષેત્રની નજર રહેશે.
FAQ
પ્રશ્ન 1: ગુજરાત સરકાર કઈ નીતિ અંગે વિચારણા કરી રહી છે?
જવાબ: ફળદ્રુપ ખેતીની જમીન પર સોલાર પેનલ સ્થાપવા અંગે નિયંત્રણ લાવવાની વિચારણા થઈ રહી છે.
પ્રશ્ન 2: કયા જિલ્લાઓમાં જમીન સોલાર કંપનીઓને ભાડે આપવાનો ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે?
જવાબ: અહેવાલ મુજબ, આણંદ અને વડોદરા જિલ્લામાં આ ટ્રેન્ડ વધી રહ્યો છે.
પ્રશ્ન 3: ખેડૂતોને સોલાર પ્રોજેક્ટ માટે કેટલું ભાડું મળે છે?
જવાબ: અહેવાલમાં પ્રતિ એકર વાર્ષિક આશરે ₹60,000થી ₹65,000 ભાડાનો ઉલ્લેખ છે. વાસ્તવિક રકમ કરાર પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 4: શું આ નીતિ અમલમાં આવી ગઈ છે?
જવાબ: ઉપલબ્ધ અહેવાલ મુજબ, સરકાર નીતિ અંગે વિચારણા કરી રહી છે. અંતિમ નિર્ણય અને અમલની વિગતો જાહેર થવાની બાકી છે.
